أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)
35
تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")
هم هيچ تحقيق جديدى از نظر نسخهاى ندارد . طبعاً لازم است تا اين اثر مهم كه نسخههاى آن را « هيله » در « التاريخ و المؤرخون بمكة » آورده تحقيق مجدد شود . كتاب مهم ديگر او « العقد الثمين فى تاريخ البلد الأمين » است كه وى با تفصيل تمام به شرح حال رجال مكه از آغاز تا زمان خود پرداخته و در هشت مجلد به چاپ رسيده است . وى در مقدمهء كتابهاى « شفاء الغرام » و « العقد الثمين » به تفصيل از چگونگى پديد آوردن اين آثار سخن گفته است . كتاب ديگر وى دربارهء واليان مكه « المقنع من أخبار الملوك و الخلفاء و ولاة مكة الشرفاء » است كه در سال 1822 ميلادى در روسيه چاپ شده است . فاسى دو تلخيص از اين كتاب نوشته كه نسخهاى از آنها بر جاى نمانده است . كتابى هم با عنوان « ولاة مكة فى الجاهلية والإسلام » ، سخاوى به وى نسبت داده كه محتمل است همان « المقنع » باشد . جمال الدين محمد بن على بن محمد بن ابى بكر قرشى ( م 837 ) كتابى با عنوان « الشرف الأعلى فى ذكر قبور باب المعلّى » دارد كه در بارهء مدفونان در قبرستان معلى يا حجون است . نكتهء جالب اين اثر آن است كه در آن ، متن تعداد 24 سنگ قبر از بزرگان و علما و ملوك مدفون در بقيع كه در ميان آنها سه زن نيز هست ، ديده مىشود . از اين كتاب ، دست كم سه نسخهء خطى بر جاى مانده است . در اين اواخر هم كتابى با نام احجار المعلاة الشاهدية بمكة المكرمة در معرفى تعداد فراوانى از سنگ قبرهاى كهن قبرستان معلات با تصاوير سنگها و بازخوانى آنها منتشر شده است ( رياض ، وزارة التربية و التعليم ، 1425 ) . بهاء الدين محمد بن احمد بن محمد صاغانى مكى حنفى ( م 854 ) از خاندان بنى الضياء مكى است . نام كتاب وى در تاريخ مكه چنين است : « تاريخ مكة والمسجد الحرام و المدينة المنورة و القبر الشريف » . اين كتاب در اصل عنوانش « البحر العميق » و در مناسك است . دو بخش اخير آن يعنى بخش 19 و 20 در تاريخ حرمين است . وى آگاهىهاى دقيقى از وضعيت حرم در زمان خودش به دست داده است . كتاب ديگر او « تنزيه المسجد الحرام عن بدع جهلة العوام » است كه تنها نام آن بر جاى مانده است . از